قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى
3759
تاريخ الفي ( فارسى )
در اكثر چنگيز خان تمامت اقوام لشكر جلاير را به وى حواله نموده و هزارهها [ ى ] او تعيين كرده عرضه داشتى و مجموع سه هزار بودهاند . و چنگيز خان وقتى او را به موضع قراؤون جيدون ، كه سرحدّ ختاست ، فرستاده بود ، ختاييان لقب او « گويانگ » كردند ، يعنى « بزرگ و معتبر » و بعد ، آن لقب بر وى مقرّر ماند و فرزندان او را نيز « گويانگ » گفتند ، و هنتوننويان « 1 » ، كه قايدو او را محبوس داشت ، از فرزندان او بود . و چاؤقور « 2 » و اوموق از نسل وىاند . هزارهء ييسوبوقاى تاييشى : « 3 » از قوم اوريانگقت بوده پسر جلمه اوهه « 4 » ، كه از امراى معتبر چنگيز خان بود ، و در آن وقت امراى بزرگ از اهل اعتبار تمام بورچىنويان « 5 » و بورغول نويان و جلمه اوهه و سودوننويان « 6 » بودهاند . و قراؤنه چوبان امير هزاره ، از برادرزادگان ييسوبوقاتاييشى [ است ] و تاييشى به لغت ختاى « بخشى بزرگ » باشد ، و اوگتاى قاآن به ظرافت نام اوتاييشى كرد و به واسطهء آنكه او هميشه درد پا داشتى او را به گردون به اوردو آوردند . هزارهء كهتىنويان و بوجرنويان : « 7 » هردو برادران بودهاند از قوم ارؤت از شعب اقوام نيرؤن . و به سبب آنكه امراى بزرگ بودند و به دل راست كوچ داده و اخلاص ورزيده ، چنگيز خان ايشان را بر تمامى اقوام ايشان سرورى داده ، و امراى هزاره در قوم خود ايشان نصب مىكردند . و اسامى هزارههاى ايشان معلوم نشد ، ليكن مجموع چهار هزار بودهاند و چنگيز خان شبى خوابى ديد كه يكى از خواتين خود ايبقه بيكى « 8 » [ دختر ] جاگمبو به كهتى نويان داد ، چنانچه قبل از اين در احوال خواتين چنگيز خان قلمى شد . هزارهء بوتو كورگان : « 9 » از قوم ايكيراس بود از شعب درلكين . و اين قوم با قوم قنقرات « 10 » نزديكاند و دختر [ ى ] از آن چنگيز خان خواسته بود ؛ چنانچه در احوال فرزندان شرح داده شد . و چون از معتبران آن قوم بود ، از روى اخلاص خدمت چنگيز خان مىكرد و چنگيز خان سرورى تمام اقوام ايكيراس به وى ارزانى داشت ، و امراى هزاره را عرضه داشتى و تعيين كردى ، و مجموع ايشان سه هزار بودند ، و اسامى ايشان مفصلا معلوم نيست . هزارهء [ يكه ] قوتوقوتنويان : از اقوام تاتار بود . اميرى معتبر و بزرگ و عمّ جورمه كورگان [ بود ] ، و دو خواهر [ مادر ] پدرى داشت . نام يكى ييسولون « 11 » و از آن ديگر ييسوگان « 12 » . چنگيز خان هردو را خواسته بود ، و از جمله چهار خاتون بزرگ چنگيز خان بودند . هزارهء آلچىنويان و هوقونويان و قتاى بويور و جونكقور : اين هر چهار امير « 13 » از قوم قنقرات ،
--> ( 1 ) . متن : هندنويان . ( 2 ) . متن : جارقوق . ( 3 ) . متن : بيسوتوقا . ( 4 ) . متن : جله اوهه . ( 5 ) . متن : بورقوچىنويان . ( 6 ) . متن : شدونويان . ( 7 ) . متن : نوصيننويان . ( 8 ) . متن : انيقه . ( 9 ) . متن : توقو كورگان . ( 10 ) . متن : قنقوران . ( 11 ) . متن : سولون . ( 12 ) . متن : ييسوكات . ( 13 ) . متن : پنج امير .